Marieke Mutsaers - Trichilia ABC

Trichilia ABC - Marieke Mutsaers

Producten van het bijenvolk - honing

Herkomst

Honingbijen halen nectar uit bloemen. Dit is een suikerhoudend water dat per plantensoort van samenstelling verschilt. De haalbijen brengen de nectar in hun honingmaag naar de korf of kast en geven deze af aan huisbijen. Deze bewerken de nectar, dikken hem in, en vullen de cellen van de raat ermee, waar deze verder rijpt tot honing en dan voorzien wordt van een waszegel.

Als honing van voornamelijk één bloemsoort gehaald is spreekt men van monoflorale honing, zoals bijvoorbeeld lindebloesemhoning. Deze honing heeft lichte muntsmaak. Is de nectar van meer bloemsoorten gehaald dan spreekt men van multiflorale honing. Ook is er bladhoning, van extraflorale plantensappen en honing gemaakt van mieren- of luizenafscheiding van plantensappen.

De nectar bevat een minieme hoeveelheid stuifmeel van de plant waaruit deze gehaald is. Door stuifmeelonderzoek, aan de hand van microscopische analyse, kan men nagaan welke plantaardige oorsprong de honing heeft.

De rijpe honing bevat soms meer dan 80% suikers, vooral monosacchariden zoals glucose en fructose, ofwel invertsuiker. Daar dit een zeer sterke oplossing is in soms minder dan 20% water, is deze overzadigd. Daardoor vindt er snel kristallisatie van de suikers plaats. De nectar van bepaalde planten leidt snel tot fijne kristallisatie, zoals die van koolzaad en klaver. Honing met een hoog glucose-gehalte kristalliseert sneller dan die met een hoog fructosegehalte, zoals acaciahoning, die zeer lang vloeibaar blijft.

Gekristalliseerde honing is hard, maar wordt geroerd zodat er een pasta ontstaat die goed smeerbaar is. Deze honing wordt crèmehoning genoemd. De kleur wordt veel lichter, crème-wit als de honing in vloeibare vorm lichtgeel was en crème-lichtbruin bij donkere kleuren.

Lichtgekleurde honing heet wit en donkere amber, zoals bijvoorbeeld boekweithoning. Deze smaakt naar boekweit, zoals het boekweitmeel dat voor poffertjes wordt gebruikt.

Heidehoning is donker en heeft het speciale heidehoningaroma. Zij is gelei-achtig en 'staat' in de pot. Ook wordt heidehoning wel in de raat gegeten. Deze honingraat of raathoning is een lekkernij. Brokhoning en raat in honing zijn ook bekende producten.

Samenstelling

Honing bevat bio-actieve actieve stoffen zoals enzymen en is dus een levend product. Bij oude en verwarmde honing is de biologische activiteit echter lager. Ook de antibiotische korte eiwitten en propolis in honing zijn van belang voor de gezondheidswaarde. Ook bijengif komt in een minieme hoeveelheid voor in honing. In honing zijn 181 stoffen gevonden, waarvan sommige niet in andere voedingsmiddelen voorkomen (Eva Crane, 1980). Het gehalte aan mineralen (as), sporenelementen en vitamines is echter laag. In stuifmeel is dit juist erg hoog. De concentratie van enkelvoudige suikers, zoals glucose en fructose in honing is zeer hoog. De osmotische waarde is van betekenis bij de reinigende en helende werking zoals het uittrekken van slijm en etter. Het eten van honing kan door het glucose- en fructose-gehalte levensreddend zijn bij mens en dier in kritieke toestand. Fructose wordt zeer snel in het weefsel opgenomen zonder dat daar insuline voor nodig is.

Eva Crane, 1980. A Book of Honey

Gezondheidswaarde van honing

Vanwege de minieme hoeveelheid stuifmeel in honing wordt deze wel gegeten om weerstand tegen hooikoorts op te bouwen, met name honing uit de eigen streek. Van oudsher wordt honing ook ingenomen bij asthma, bij een kater en bij diabetisch coma. Fructose wordt namelijk zeer snel in het weefsel opgenomen en heeft daar geen insuline voor nodig. Ook voor sport is dit belangrijk, bijvoorbeeld bij 'de man met de hamer' en 'zweepslag'. Honing wordt vooral in de tropen veel verwerkt in 'energy drinks'.

Honing bevat verder enzymen, uit het speeksel en het maagsap van de bijen, die samen met de korte, antibiotische eiwitten uit het bijenbloed en een kleine hoeveelheid propolis voor een helende werking zorgen, bijvoorbeeld in de keel en het maagdarmkanaal. Ook wordt honing op (brand)wonden toegepast vanwege de osmotische, i.e. reinigende, en helende werking, alsmede vanwege de waterstofperoxide die vrijkomt bij verdunning. Dit ontsmet de wond, maar bijt. Omdat het bijten te verminderen wordt de honing hiertoe gemengd met olie of vet, waardoor het honingzalf geworden is.