Marieke Mutsaers - Trichilia ABC

Trichilia ABC - Marieke Mutsaers

Producten van het bijenvolk - bijengif
Apis venenum

Zie ook de pagina Bijengifcapsules

Herkomst

Vrouwtjesbijen, namelijk de werkbijen en de koningin, hebben aan het eind van hun achterlijf een angel die naar buiten gestoken kan worden. Dit is eigenlijk een legboor, waarmee gewoonlijk alleen de koningin eitjes legt, maar waarmee zij ook kunnen steken. Aan de uitgestoken angel hangt een druppeltje vloeistof, het bijengif. Dit wordt in de gifklier gemaakt en in een gifzakje aan de basis van de angel opgeslagen. Bij het steken wordt het vloeibare bijengif door de angel gepompt en geinjecteerd in het slachtoffer. Dit kan een vreemde bij zijn, een wesp, een hagedis of slang, of een zoogdier. In de huid van een mens blijft de angel steken door de weerhaakjes die eraan zitten. De angel blijft dan gif doorpompen. Jonge bijen hebben weinig gif. Pas tussen de 15e en de 20e dag is de gifblaas gevuld en bevat ten ongeveer 0,3 mg vloeibaar gif. De voorjaarsbijen die met veel stuifmeel opgegroeid zijn hebben het meeste en ook het beste gif. De samenstelling verschilt enigszins per bijenvolk.

Een bij of ander insect kan doodgaan aan één steek, een kip en een paard bij enkele steken, maar een mens kan er veel meer verdragen. Dit is uiteraard individueel verschillend en ook afhankelijk van gewenning. De eerste steek kan een heftig effect geven, zoals hoofdpijn, zwelling rondom de plaats van de steek en jeuk. Een imker die allang aan steken gewend is heeft doorgaans geen problemen bij 40 tot 100 steken. De meeste mensen zouden hier van flauw vallen. Doordat er veel bloed naar de weefsels gaat en er een vochttekort in de organen ontstaat, vooral de nieren, kan men in shock raken. Bij duizeligheid kunnen overgeven of water drinken gunstig werken doordat dit het bloed naar de spijsverterings- en andere organen trekt. Bij allergie kan men echter aan één steek al doodgaan.

Samenstelling

De werkzame bestanddelen van het gif zijn opgelost in de vloeistof uit de gifklier en bevat daardoor bestanddelen, zoals eiwitten, uit de bijenbloedvloeistof. Bij allergie voor steken is men niet overgevoelig voor het gif maar voor deze vloeistof. Voor het verwerken van het gif in medicijnen, voedings-supplementen en verzorgings-producten wordt het vloeibare gif gedroogd en gezuiverd. Het is dan drie keer geconcentreerd. Eén steekequivalent bevat ongeveer 0,1 mg droge stof.

Bestanddelen van bijengif zijn mellitine (40-60%), fosfolipase A (10-12%), apamine (2-3%), MCD-peptide (2%), histamine (1%) en vele andere zoals pamine, secapine, hyaluroidase, zure fosfomonoesterase, lysofosfolipase en alpha-glucosidase.

De LD50 voor de mens (lethale dosis voor 50% van de mensen) van kristallijn (opgelost) gif is 2,8 mg per kg lichaamsgewicht. Voor iemand van 70 kg is dat 0,2 gram of ongeveer 2000 steken.

Gezondheidswaarde

Bijengif stimuleert de bloedvoorziening van het weefsel en de doorlaatbaarheid van celmembranen. Bloedvaten verwijden erdoor en de bloeddruk daalt. Pijn, vooral spierpijn, kan met bijengif verminderen door het oplossen van melkzuur in het weefsel. Bijengif zet aan tot productie van cortison, een hormoon van de bijnierschors. Dit heeft invloed op het zenuwstelsel, met name op de geleiding in de myelineschede van zenuwen. Een kleine hoeveelheid bijengif is opwekkend, maar bij teveel kan het hartkloppingen geven en slapeloosheid, vergelijkbaar met het effect van teveel koffie.

Gebruik en toepassingen

In de volksgeneeskunde van Afrika werden bijen fijngewreven en als zalf of thee tegen allerlei ziekten gebruikt, waaronder rheuma. Men liet zich ook op uitgekozen plaatsen op het lichaam steken. In Oost Europa en in Azië is deze methode nog in zwang. Ook in Nederland werd bijengif (per injectie) vroeger gebruikt tegen rheumatische aandoeningen en bij rugklachten. Bijengif is spierversoepelend en pijnverminderend. Het wordt ingenomen door inhalatie, in de vorm van bijengifhoning, als zalf uitwendig gebruikt, toegediend in de vorm van injectievloeistof en ook wel als steken toegepast. Dit is erg pijnlijk en ook niet ongevaarlijk. Om de pijn van de steken te verminderen wordt eerst een koude staaf of lepel - uit de diepvries - op de huid gehouden. De steek wordt ook wel door een gazen voorwerp gegeven. De angel blijft nu niet in de huid steken en kan door de bij teruggetrokken worden, waarbij zij dus niet haar angel verliest. Bijensteektherapie wordt vaak toegepast op de acupunctuurpunten. Ook wordt met hulp van een pincet (in Japan) alleen een angel, net uit de bij getrokken, gebruikt om de uitgekozen acupunctuurpunten even aan te raken. Men voelt dan slechts een klein prikje. Speciaal hiervoor worden er doosjes met bijen (bijenhotel) geleverd, waar men ze gemakkelijk uit kan halen.

Volgens statistieken hebben imkers een aantal ziektes minder dan anderen doordat zij steeds bijengif binnen krijgen. Hieronder zijn rheumatische klachten, vooral arthritis, en kanker. Ook zijn er vele gevallen beschreven van mensen die door multiple sclerose niet meer konden lopen, maar dat na vele bijensteken weer wel konden. In de Verenigde Staten en ook in Nederland hebben de MS-verenigingen fondsen beschikbaar gesteld voor medisch onderzoek naar het effect van bijengifinjecties respectievelijk bijensteken op multiple sclerose.

Multiple sclerose is een zeer ernstige ziekte waarvoor weinig behandelingen bestaan. Het treedt op door een fout in het immuunsysteem en veroorzaakt dan degeneratie van de zenuwen. De myelineschede rond de zenuwen wordt geleidelijk vernietigd hetgeen signalen van de spieren naar de hersenen verstoort en verlammingen veroorzaakt. Men denkt dat bijengif hier een gunstige invloed op heeft, maar alleen wetenschappelijk onderzoek van de bijengif behandeling, bee venom therapy, (BVT) kan de waarde hiervan bewijzen. Recentelijk heeft ook Discovery Channel hier aandacht aan besteed op de televisie. Om mensen geen valse hoop te geven is men echter nogal gereserveerd bij het vermelden van goede resultaten.